تالاب‌ها ابرقهرمان‌ها هستند؛ کربن را ذخیره می‌کنند، سواحل را حفاظت می‌کنند، معاش‌ را حمایت می‌کنند و خانه بزرگی از تنوع زیستی جهان را فراهم می‌کنند. با این حال، تالاب‌ها به طور مکرر در سیاست‌های جهانی محیط‌زیستی نادیده گرفته می‌شوند و در نهایت خشک می‌شوند. تقریباً دو سوم تالاب‌های جهان در قرن بیستم از دست رفته‌اند.

پس بیایید درباره اینکه چرا حفظ و بازسازی این محیط‌ها اهمیت زیادی دارد؛ صحبت کنیم.

۱) تالاب‌ها می‌توانند نوسانات و تغییرات آب و هوا را کاهش دهند و به ما در سازگاری با بدترین اثرات آن کمک کنند.

تالاب‌ها مقادیر شگفت‌انگیزی از کربن را در خود ذخیره می‌کنند و آن را از جو از میان می‌برند. در واقع، مانگروها می‌توانند تا چهار برابر بیشتر از جنگل‌های بارانی و پیت‌لندها دو برابر بیشتر از تمام جنگل‌های جهان، کربن را ذخیره کنند!

علاوه بر جذب کربن، تالاب‌ها ما را از برخی از بدترین اثرات تغییرات آب و هوایی مانند خشکسالی‌ها، سیلاب‌ها و افزایش سطح آب دریا محافظت می‌کنند. به عنوان مثال، پیت‌لندها، مانند اسفنج عمل می‌کنند. شیوه نگهداری و تخلیه آب پیت‌لندها است که شدت سیلاب و خشکسالی را کاهش می‌دهد. تالاب‌های ساحلی، مانند مانگروها، با کاهش دامنه امواج و تثبیت خطوط ساحلی، امکان حفاظت حیاتی در برابر طوفان‌ها و افزایش سطح دریا را فراهم می‌کنند.

در نتیجه بازسازی و حفاظت از تالاب‌ها باید به سیاست‌های ملی به همراه اهداف عملی وارد شود، نه فقط برای محدود کردن افزایش دما به ۱.۵ درجه سانتیگراد، بلکه برای کمک به مردم برای سازگاری با آب و هوای متغیر باید به حفاظت از تالاب‌ها توجه کرد.

۲) تالاب‌ها کانو‌ن‌های منحصر به فرد تنوع زیستی هستند

۴۰ درصد گیاهان و حیوانات جهان در تالاب‌ها زندگی می‌کنند. آن‌ها محل پرورش ماهی هستند، محل توقف و استراحت برای میلیون‌ها پرنده مهاجر هستند. متاسفانه یک چهارم از گونه‌های گیاهی و جانوری در سراسر جهان در معرض انقراض هستند. اگر از تالاب‌ها محافظت نکنیم، میلیون‌ها زندگی که به این محیط‌ها وابسته‌اند را تهدید می‌کنیم. در واقع، تالاب‌های سالم برای حل بحران طبیعت و احیای گونه‌های در حال انقراض بسیار مهم هستند.

۳) جهان بدون تالاب، جهانی بدون آب شیرین است

تالاب‌های سالم می‌توانند تا حد زیادی کیفیت آب را بهبود ببخشند. تالاب‌ها علاوه بر محافظت در برابر سیل و خشکسالی، منابع آب زیرزمینی را نیز تغذیه می‌کنند و محصولات طبیعی غنی از ماهی و مراتع و … را برای بیش از یک میلیارد نفر حفظ می‌کنند. انسان‌ها برای آب شیرینی که این تالاب‌ها ذخیره، نگهداری، تصفیه و فراهم می‌کنند، به تالاب‌ها وابسته هستند.

با توجه به اهمیت تالاب‌ها و مواردی که ذکر شد؛ باید اقدامات حفاظتی را برای تالاب‌ها افزایش دهیم و به تسریع تلاش‌ها برای مدیریت و احیای آن‌ها کمک کنیم. در حال حاضر در دهه حساسی برای اقدام هستیم و دولت‌ها باید اهداف بلند پروازانه و قابل اجرا برای حفاظت از تالاب‌ها داشته باشند. ما به سادگی نمی‌توانیم بدون تالاب‌ها زنده بمانیم.

امروزه با توجه به افزایش فعالیت‌های بشر، تاثیرات مخرب آن بر محیط زیست به منطقه خاصی از جهان محدود نمی‌شود. از جمله این تاثیرگذاری‌های ویرانگر ورود گونه‌های غیر بومی به نقاط مختلف جهان بوده است که در طول سال‌ها با گسترش کشاورزی، افزایش مبادله‌های کالا، افزایش فعالیت‌های بشر و همچنین ویرانگری روزافزون محیط زیست، روند افزایشی داشته است. گرچه تنها شمار محدودی از گونه‌های غیربومی می‌توانند به گونه مهاجم تبدیل شوند ولی تاثیرات منفی این گونه‌ها بر جامعه‌های طبیعی و زراعی، سلامت انسان و دام و تغییر ویژگی‌های اکوسیستم چنان زیاد است که روند تحقیقات در این رابطه پیوسته در حال گسترش است.

از جمله یکی از این آسیب‌ها که به ویژه در سال‌های اخیر مورد توجه بسیاری قرار گرفته است، مسئله ورود گونه‌های گیاهی غیر بومی (مهاجم) به اکوسیستم‌های طبیعی می‌باشد، البته تمام گونه‌های غیر بومی زیان بار نیستند. گاهی گونه‌های غیر بومی به خوبی جذب اکوسیستم شده و موقعیتی مثل گونه‌های بومی پیدا می‌کنند. گونه‌های مهاجم گونه‌هایی هستند که بومی اکوسیستم نیستند و ورود آن‌ها باعث وارد آمدن ضررهای اقتصادی، محیط زیستی و یا ضررهای مربوط به سلامت انسان می‌شود. به طور کلی تهاجم‌ها تاثیرات عمده‌ای بر اکوسیستم دارند.

توسعه گونه‌های مهاجم به یک منطقه شامل سه مرحله است: -۱ ورود، -۲ توسعه سریع و -۳ تثبیت .

ورود گونه‌های مهاجم به یک اکوسیستم از جمله تنش‌های بیولوژیکی است. این تنش در رابطه با اثرات متقابل بین موجودات است که از طریق رقابت، گیاهخواری، شکارگری، انگلی و بیماری اعمال می‌شود. وجود عوامل دیگر تنش زا می‌تواند بر شدت اثرات وارده از این گونه‌ها در اکوسیستم‌های مورد نظر بیافزاید. تهاجم‌های زیستی باعث عواقب زیست محیطی جدی و زیان‌های اقتصادی در مقیاس محلی و جهانی شده است.

در فهرست گونه‌های گیاهی و جانوری غیربومی مهاجم در تالاب‌ها، گونه‌های مهاجم دومین عامل تهدیدکننده تنوع زیستی بعد از تخریب زیستگاه محسوب می‌شوند. در دنیا معرفی گونه‌های مهاجم، حدود ۴۰ درصد از گونه‌های در معرض تهدید را با خطر انقراض مواجه کرده است. به دلیل کمبود توافق‌های بین‌المللی در این زمینه، معمولاً دستورالعمل و راهنمای کارآمدی برای مواجهه با گونه‌های غیربومی وجود ندارد. هر کشور با توجه به سیاست‌های خود، مجموعه قوانینی را برای مقابله و مبارزه با گونه‌های غیر بومی و مهاجم تدوین کرده است. با این حال قوانین موجود خلاء های بسیاری برای مبارزه با گونه‌های غیربومی دارند.

برای مثال گیاه سنبل آبی که یکی از ۱۰ علف هرز مهاجم دنیا  و مهمترین گیاه مهاجم آبزی دنیاست در تالاب‌های شمال ایران از جمله تالاب عینک به وفور دیده می‌شود. این گونه به واسطه سرعت بالا در تکثیر و گسترش آلودگی نقاط مختلف، تهدیدی برای تنوع زیستی، توسعه‌ اقتصادی و رفاه بشر به شمار می‌آید.

مثال دیگر ماهی تیلاپیا است؛ ماهی تیلاپیا به دلیل سازگاری بالا با شرایط مختلف محیطی، نیاز اکسیژنی پایین، قابلیت رشد و تکثیر سریع، قابلیت تطبیق با انواع شوری آب، مقاومت نسبی در برابر بیماری‌ها و قابلیت تطبیق در انواع شرایط آب و هوایی در محیط‌های آبی مختلف به سرعت تکثیر یافته و به رقابت با گونه‌های بومی می‌پردازد که به همین دلیل به آن مرغ آبزی هم می‌گویند. این ماهی در سال‌های اخیر در آب‌های داخلی خوزستان به ویژه تالاب شادگان بسیار فراوان شده و باعث کاهش قابل ملاحظه گونه‌های بومی شده است.

بر اساس ماده ۳ قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور مصوب اردیبهشت‌ماه سال ۹۶ وارد کردن گونه‌های گیاهی و جانوری غیربومی مضر به تالاب‌ها ممنوع است و فهرست این گونه‌ها باید توسط سازمان تعیین و به‌طور رسمی منتشر شود. در اجرای این ماده؛ فهرست گونه‌های گیاهی و جانوری غیر بومی و مضر به تالاب‌ها منتشر شده است که در لینک زیر قابل مشاهده است:

چهاردهم اکتبر مصادف با ۲۲ مهر روز جهانی پرندگان مهاجر مهم‌ترین و بزرگ‌ترین روزی است که در دنیا برای اطلاع رسانی در ارتباط با اهمیت پرندگان در طبیعت گرامی داشته می‌شود. شعار امسال روز جهانی پرندگان مهاجر در سلا ۲۰۲۳ بسیار کوتاه و تنها یک کلمه است; “آب!”. پرندگان مهاجر وابسته به آب هستند و از بین رفتن اکوسیستم‌های تالابی و منابع آب به معنای از بین رفتن پدیده‌ی شگفت‌انگیز مهاجرت پرندگان خواهد بود که ضامن و نشانگر سلامت زیستگاه‌های خود هستند.

آب برای حیات در سیاره ما ضروری است. اکثریت قریب به اتفاق پرندگان مهاجر در طول چرخه زندگی خود به اکوسیستم های آبی متکی هستند. تالاب‌های داخلی و ساحلی، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، نهرها، مرداب‌ها و برکه‌ها همگی برای تغذیه، آشامیدن یا لانه‌سازی و همچنین مکان‌هایی برای استراحت و سوخت‌گیری در طول سفرهای طولانی‌شان حیاتی هستند. متأسفانه، اکوسیستم های آبی در سراسر جهان به طور فزاینده ای در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و این منجر به کاهش جمعیت پرندگان مهاجر در دنیا شده است. افزایش تقاضای انسان برای آب، همچنین آلودگی و تغییرات آب و هوایی، تأثیر مستقیمی بر دسترسی به آب سالم و وضعیت حفاظتی بسیاری از پرندگان مهاجر دارد.کمپین روز جهانی پرندگان مهاجر در سال جاری اهمیت آب را برای پرندگان مهاجر برجسته کرده و اقدامات کلیدی برای حفاظت از منابع آبی و اکوسیستم‌های آبی را شناسایی می‌کند.

آب برای بقای پرندگان مهاجر ضروری است. پرندگان مهاجر از تولید مثل تا استراحت و سوخت‌گیری در طول مهاجرت و زمستان‌گذرانی به دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، برکه‌ها، تالاب‌های ساحلی و حتی رطوبت موجود در دانه‌ها، گل‌ها و مه متکی هستند. اما آب در خطر است. تغییرات آب و هوایی، آلودگی، و افزایش تقاضای انسان برای آب، اکوسیستم های حیاتی و در دسترس بودن آب پاک – برای پرندگان و مردم را به خطر می اندازد. مناسفانه، ۳۵ درصد از تالاب های جهان در ۵۰ سال گذشته از بین رفته اند، و گزارش اخیر بخش آب سازمان ملل متحد تخمین می زند که بیش از ۲ میلیارد نفر در حال حاضر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند.

نه تنها کیفیت آب بلکه کمیت آن نیز در خطر است. دریاچه چاد، یک رامسر سایت و یکی از بزرگترین تالاب‌های آفریقا در سال ۱۹۶۰، ۹۰ درصد از مساحت خود را از دست داد و منابع آبی را برای جوامع محلی و همچنین برای بسیاری از پرندگان مهاجر کاهش داد. در حوضه آمور-هیلونگ در آسیا، تغییرات آب و هوایی تخریب زیستگاه را تشدید کرده و پرندگان مهاجر را بدون مکان‌های حیاتی تولید مثل و توقف رها کرده است. در ایالات متحده، خشکسالی طولانی باعث شده است که برخی از تالاب ها، مانند Cheyenne Botoms در کانزاس، در طول مهاجرت پرندگان خشک شده و بر پرندگان ساحلی و سایر گونه ها تأثیر بگذارند. واقعیت ها نگران کننده هستند: ۴۸ درصد از گونه های پرندگان موجود در سراسر جهان کاهش جمعیت را تجربه می کنند. تالاب گاوخونی نیز یکی از تالاب های مهم خشک شده در مسیر مهاجرتی پرندگان است که منجر شده پرندگان گاوخونی کاهش جمعیت جدی را تجربه کرده و بسیاری از گونه‌های آن دیگر دیده نشوند.

این کمپین توسط کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر حیوانات وحشی (CMS)، موافقت‌نامه پرندگان آبی مهاجر آفریقا-اوراسیا (AEWA)، محیط‌زیست برای قاره آمریکا (EFTA) و مشارکت پروازی آسیای شرقی-استرالیا (EAAFP) سازمان‌دهی شده است.

با مراجعه به www.worldmigratorybirdday.org بیشتر میتوانید در جریان رویداد های مرتبط با این روز در سراسر دنیا قرار گرفته و اگر شما هم برنامه‌ای را برای گرامیداشت این روز در دست اقدام دارید آن را ثبت کنید!