یکی از شهر‌های زیبای اصفهان که گردشگران زیادی را به خود جلب کرده است، ورزنه نام دارد. ورزنه پر است از زیبایی‌هایی که می‌تواند هر فردی را برای سفر وسوسه کند. یکی از جاذبه‌های این شهر، سیاه‌کوه نام دارد. وجه تسمیه سیاه‌کوه به دلیل وجود آهن و منیزیم سیاهی است که در آن یافت می‌شود. از دیگر مناطق گردشگری استان اصفهان می‌توان به دریاچه نمک خارا و پل تاریخی ورزنه اشاره کرد.

کویر سیاه‌کوه در فاصله ۴۰ کیلومتری شمالی شهر اردکان و در فاصله ۲۰ کیلومتری جنوبی انارک واقع شده است. البته بخش عمده‌ای از این کویر جزو توابع انارک می‌باشد. از دیگر جاذبه‌هایی که در نزدیکی این کویر قرار گرفته است می‌توان به معدن چاه پلنگ اشاره کرد. کویر سیاه‌کوه در واقع شبیه به هلال ماه است. سیاه‌کوه با ارتفاعی بالغ بر ۲۰۵۰ متر در قسمت قوس درونی این هلال قرار گرفته است. متوسط ارتفاع کویر سیاه‌کوه از آب‌های آزاد تقریباً ۹۶۱ متر برآورد شده است.

سیاه‌کوه در حقیقت دارای ارتفاع بسیار کمی است و در حاشیه تالاب گاوخونی واقع شده است. این کوه از سنگ‌های تیره پوشیده شده است و از آن جایی که زیبایی‌های خاص خود را دارد بسیار مورد علاقه گردشگران قرار گرفته است. دلیل سیاه بودن این کوه به آهن و منیزیم زیادی که در آن وجود دارد باز می‌گردد. البته گفته شده است که گاز‌هایی از قبیل گوگرد و بخار آب نیز در این کوه محبوس شده‌اند و همین مسأله باعث شده تا یک منظره متخلخل را ایجاد کنند که پوکه معدنی یا همان سنگ پا نامیده می‌شود.

چگونه می‌توان به این منطقه زیبا دسترسی پیدا کرد؟

احتمالاً با مطالعه این زیبایی‌ها شما هم دوست دارید این منطقه زیبا را از نزدیک مشاهده کنید. برای دسترسی به این منطقه سه راه وجود دارد که در این قسمت هر سه راه را با شما در میان می‌گذاریم:

• راه اول بدین صورت است که شما باید از اردکان به سمت احمدآباد حرکت کنید؛ وقتی به جاده خاکی احمدآباد نزدیک شدید که خط آهن نیز در کنار آن قابل مشاهده است، می‌توانید به کویر سیاه‌کوه برسید.
• راه دوم این‌گونه است که از انارک به سوی ‌ایستگاه راه آهن انارک حرکت کنید؛ وقتی به جاده خاکی کنار خط آهن برسید می‌توانید کویر سیاه‌کوه را مشاهده کنید.
• راه سوم شامل یک مسیر قدیمی و در واقع راه اصلی دسترسی به این کویر محسوب می‌شود. برای دسترسی به کویرسیاه ابتدا باید مسیر انارک به اسماعیلان را طی کنید. انارک مسیری خاکی است، اسماعیلان نیز روستایی است که در ۹۰ کیلومتری انارک واقع شده است؛ بعد از گذر از این روستا می‌توانید سیاه‌کوه را مشاهده کنید.

پل تاریخی ورزنه در شهرستان ورزنه در استان اصفهان واقع شده است. در حقیقت این پل آخرین پلی است که بر بستر زاینده‌رود بنا شده است. برخی از متخصصان معتقدند که بنای ابتدایی این پل به دوران دیلمیان و یا سلجوقیان باز می‌گردد. برخی دیگر بیان کرده‌اند که سازنده این پل فردی به نام سیف‌الله اردکانی بوده است.

براساس نظر برخی دیگر از مورخان، پل ورزنه بنا به دستور شاه سلیمان صفوی و تحت معماری و نظارت فردی به نام محمد شفیع ورزنه به سال ۱۰۶۵ خورشیدی بنا شده است. اگرچه پل تاریخی ورزنه آخرین پلی است که در مسیر زاینده‌رود قرار گرفته، اما بیشتر مردمی که در اصفهان زندگی می‌کنند، آخرین پل قدیمی شهر را پل شهرستان می‌دانند. دلیل گمنامی پل تاریخی ورزنه به علت فاصله زیاد حدوداً هشتاد کیلومتری آن با شهر اصفهان می‌باشد.

در سال ۱۳۵۰ بود که پل تاریخی ورزنه مورد بازسازی قرار گرفت. پل ورزنه از مصالحی مانند سنگ، آجر و حتی ساروج ساخته شده است. این پل از ۱۰ دهانه و ۱۱ پایه برخوردار بوده و ارتفاعش نیز حدود ۶ متر برآورد شده است. طول پل تاریخی ورزنه حدوداً ۷۰ متر و عرضش نیز ۷ متر می‌باشد. نام پل تاریخی ورزنه در ۷ آذر ۱۳۵۷ در لیست آثار ملی ایران جای گرفت و به ثبت رسید.

در مورد تاریخچه پل ورزنه بیشتر بدانید

اینطور گفته شده است که بعد از مرگ سلطان ابوسعید، هرج و مرجی ایران را فرا گرفت. این هرج و مرج در نهایت با روی کار آمدن شاه اسماعیل صفوی فروکش کرد و بدین ترتیب زمینه‌ای برای انجام اصلاحات در دوره شاه عباس ایجاد شد.

هنگامی که شاه عباس به تخت نشست و اصفهان به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد، سعی کرد تا تمام نیرو‌های هنری را در سراسر کشور گرد هم آورد. بر همین اساس، هنرمندان زیادی به ساخت مساجد، میدان و قصر‌های باشکوه پرداختند. در همین راستا، پل‌های بسیار بزرگی به منظور عبور از زاینده‌رود ساخته شد.

پل تاریخی ورزنه نیز یکی از پل‌هایی است که در بستر زاینده‌رود و طی دو مرحله ساخته شد و بنا بر گفته برخی از راویان به عنوان آخرین پل بستر زاینده‌رود شناخته می‌شود.

با توجه به این که سال‌هاست از ساخت این پل می‌گذرد به منظور حفاظت بیشتر و جلوگیری از خرابی، امروزه وسایل نقلیه بر روی این پل رفت و آمد نمی‌کنند و فقط به عابران پیاده اجازه داده می‌شود تا از این پل عبور نمایند. با سفر به شهر ورزنه از توابع استان اصفهان می‌توانید از این پل تاریخی قدیمی دیدن کنید و خاطره‌ای ماندگار برای خود رقم بزنید.

تالاب گاوخونی که یکی از مهم‌ترین بوم سیستم‌های طبیعی ایران است، دارای فواید بسیار زیادی است. اگر بخواهیم فواید تالاب گاوخونی را بررسی کنیم، بهتر است یک دسته‌بندی کلی از فواید این تالاب‌ داشته باشیم.

فواید تالاب گاوخونی، مانند تمام تالاب‌ها به دو دسته‌ی جدایی‌ناپذیر طبیعی و انسانی تقسیم می‌شود. منظور از جدایی‌نا‌پذیری این دو دسته، این است که هردوی این فایده‌ها بر روی هم اثرگذارند. رفتار انسانی روی فواید طبیعی تأثیر می‌گذارد و همین‌طور اگر فواید طبیعی نباشد، انسان نمی‌تواند از فواید تالاب گاوخونی استفاده کند.

فواید طبیعی تالاب گاوخونی

این تالاب، دارای پوشش گیاهی و جانوری خاصی است. بیش از ۹۱۰  گونه گیاهی در این منطقه رشد می‌کنند که در ۸۳ خانواده دسته‌بندی می‌شوند و بیشتر آن‌ها ارزش دارویی، خوراکی، ژنتیکی، صنعتی و تزئینی دارند. از مهم‌ترین گیاهان این منطقه می‌توان به کاسنی، خارشتر، قیچ، گز، گون، شب‌بو و شیرین‌بیان اشاره کرد. خوب است بدانیم که بیش از ۱۷ گونه از اسفناج در این منطقه وجود دارد که بیشترین فراوانی گیاهی تالاب گاوخونی است.

در این تالاب بیش از ۲۲۹ گونه‌ جانوری زندگی می‌کنند که در ۷۰ خانواده دسته‌بندی شده‌اند و شامل پستانداران، مهره‌داران، پرندگان، خزندگان، دوزیستان و ماهی‌ها هستند. از مهم‌ترین حیوانات این منطقه می‌توان به یوزپلنگ، گرگ، خدنگ، گورخر، آهو، قوچ، کپورماهیان و مارهی‌ها اشاره کرد. هم‌چنین این تالاب هزاران سال است که میزبان پرندگان مهاجری است که با سرد شدن هوا در منطقه‌های شمالی به سوی جنوب حرکت می‌کنند و در اوایل فصل پاییز و زمستان این تالاب را برای استراحت خود انتخاب می‌کنند.

• پرندگان تالاب گاوخونی: https://gavkhouni.com/birds/
• پستانداران تالاب گاوخونی: https://gavkhouni.com/mammals/
• خزندگان تالاب گاوخونی:‌ https://gavkhouni.com/reptiles/

از دیگر فواید طبیعی تالاب گاوخونی می‌توان به خاصیت تعدیل اقلیمی آن اشاره کرد که با ایجاد رطوبت و بخار شدن آب تالاب، از گرمای زیاد منطقه جلوگیری کرده و تغییر درجه دما را متعادل می‌کند. علاوه بر این از گسترده شدن کویر جلوگیری و تپه‌های شنی را تثبیت می‌کند.

فواید انسانی تالاب گاوخونی

مهم‌ترین فایده انسانی این تالاب جاذبه گردشگری آن است که رابطه مستقیمی با فواید طبیعی‌‌اش دارد. تپه‌های شنی اطراف تالاب، کویرگردی و دیدن گاوخونی از بالای تپه‌های کویری، مناظر زیبای پوشش گیاهی این منطقه و تماشای پرندگان مهاجر در فصول مختلف یکی از زیبایی‌های شگفت‌انگیز این تالاب است. همان‌طور که گفته شد گیاهان دارویی و تزئینی می‌تواند گردشگران مختلفی را به این منطقه بکشاند. هم‌چنین جست‌وجوگران طبیعت نیز برای دیدن گونه‌های جانوری خاص و زیبای آن به این تالاب علاقه‌ی خاصی دارند. سکوت و بکر بودن تالاب گاوخونی به دلیل مسیر دسترسی به آن، گردشگرانی که به دنبال تمرکز و آرامش هستند را به آن‌جا می‌کشاند. علاوه بر همه این‌ها، خاصیت نمک‌درمانی برای رفع درد مفاصل نیز می‌تواند یکی از جاذبه‌های گردشگری این منطقه باشد.

همان‌طور که در فواید طبیعی تالاب گاوخونی گفته شد. این تالاب از حرکت شن‌های روان به نواحی شرقی استان اصفهان جلوگیری می‌کند و بیابان‌زایی را کنترل می‌کند و سیلاب‌ها را نیز مهار می‌کند که همه‌ی این‌ ویژگی‌ها را می‌توان از فواید انسانی تالاب گاوخونی انگاشت.

این تالاب با تأمین آب زمین‌های کشاورزی اطراف منطقه ورزنه، به گسترش کشاورزی کمک می‌کند. پوشش گیاهی تالاب نیز کمکی به تغذیه دام‌ها و رشد دام‌پروری منطقه است.

فواید تالاب گاوخونی که فقط بخش کوچکی از آن و به طور خلاصه در این‌جا آورده شد، باعث می‌شود کمی بیشتر به حفظ این تالاب زیبا و مهم فکر کنیم و این سؤال اساسی را از خود بپرسیم که چرا گاوخونی باید حفظ شود؟

منابع:

-مقاله بوم سیستم های طبیعی ایران (تالاب گاوخونی) / مریم رشیدخانی / نشریه توسعه سبز / بهمن ۱۴۰۰

-مقاله تالاب گاوخونی / مرتضی فاضلی ورزنه، مهدی صداقت / نشریه آموزش جغرافیا / دوره بیست و سوم / بهار ۱۳۸۸

-مقاله ارزیابی ارزش‌های بوم‌شناختی تالاب‌های استان اصفهان (مطالعه موردی: تالاب گاوخونی) / مجله محیط زیست و توسعه فرابخشی / دوره دو / شماره ۵۸ / دی ۱۳۹۶

تالاب، زیست بوم ارزشمندی است که در بین انواع زیستبـومهـای طبیعـی، کارکردهـای بـسیار گوناگونی دارد و علاوهبر حفاظت از تنوع زیستی، دارای ارزشهای طبیعی، اقتصادی و اجتمـاعی دیگری نیز هست. اهمیت تالاب، زمانی بیشتر مشخص مـی شـود کـه توجـه شـود کـه بـیش از یک سوم جمعیت جهان در حاشیه تالاب ها، رودخانه ها، برکه ها و سواحل زندگی می کنند. با وجوداین، همواره این زیست بوم ها با مخاطرات زیادی مواجه بوده اند که در این میان، تهدیـدات ناشـی از فعالیتهای انسانی، بیش از سایر عوامل، نظم و تعادل زیستی آن ها را برهم می زند. بحـث در خصوص جلوگیری از تخریب تالابها در اروپا در واقع زمینه ساز حرکت به سمت ایجاد چارچوبی حقوقی جهت حفاظت و نجات تالابها از خطر نابودی بود که این حرکت از سال ۱۹۶۲ میلادی آغاز شد و پس از سالها تلاش و برگزاری نشستهای مختلف، نهایتاً در سال ۱۹۷۱ میلادی به نتیجه رسید و اولین کنوانسیون مدرن زیست محیطی برای حفاظت از تالابها منعقد شد.کنوانسیون حفاظت از تالابهای دارای اهمیت بین المللی به ویژه به عنوان زیـستگاه پرنـدگان آبزی (کنوانسیون رامسر) ازجمله کنوانسیون های زیست محیطی بـین المللـیِ پیـشگام اسـت کـه حفاظت و استفاده معقول از تالابها به ویژه تالابهای مهم بین المللی را در دستور کار خود قـرار داده است و دولتهای عـضو را مکلـف کـرده تـا جهـت نیـل بـه ایـن هـدف از طریـق اتخـاذ سیاستهای ملی، محلی و منطقهای و نیز از طریق ارتقای همکاری بین المللی میـان یکـدیگر از یک سو و سایر نهادهای دولتی و غیردولتی از سوی دیگر، تلاش کنند.ایران ازجمله اولین کشورهایی است که به عضویت این کنوانسیون درآمد و در واقـع، افتخـار میزبانی اولین کنفرانس اعضای کنوانسیون را در شهر ساحلی رامسر در سال ۱۹۷۱ میلادی دارد. به همین سبب است که این سند با نام کشور ایران مزین شده است . در این کنفرانس، ۱۸ کشور حاضر، متن نهایی کنوانسیون را پذیرفتند که در سال ۱۹۷۵ مـیلادی لازم الاجـرا شـد. تـا سـال ۲۰۱۴ میلادی، ۱۶۸ کشور به این کنوانسیون پیوستند. ایران تا به حال ۲۴ سـایت تـالابی مهـم بین المللی خود را با مساحتی معادل ۱,۴۸۶,۴۳۸ هکتار در فهرست رامسر به ثبـت رسـانده و از این جهت، یکی از تعهدات اولیه و اصلی خود را به نحو نسبتاً خوبی ایفا کرده است.

به نقل از ایمنا: مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفت: از حدود ۴۷ هزار هکتار وسعت تالاب گاوخونی، تنها یک درصد آن رطوبت دارد و لازم است سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، طرح احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی را در دستور کار قرار دهد.