نام علمی: Calandrella brachydactyla نام انگلیسی: Greater Short-toed Lark وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات چکاوک پنجه کوتاه: طول بدن چکاوک پنجه کوتاه ۱۴ تا ۱۶ سانتی‌متر و گستردگی بال‌ها ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر است. چکاوکی به نسبت کوچک جثه و فاقد کاکل است. نر و ماده هم‌شکل و فاقد تغییرات فصلی هستند. […]
نام علمی: Calidris minuta نام انگلیسی: little stint وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات تلیله کوچک: طول بدن تلیله کوچک ۱۲ تا ۱۴ سانتی‌متر و گستردگی بال‌ها ۳۴ تا ۳۷ سانتی‌متر است. کوچک‌ترین تلیله ایران با اندام ظریف و منقار کوتاه و مستقیم است. نر و ماده هم‌شکل و دارای تغییرات فصلی هستند. […]
نام علمی: Anthus spinoletta نام انگلیسی: Water Pipit وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات پیپت تالابی: طول بدن پیپت تالابی ۱۷ تا ۱۷.۵ سانتی‌متر و گستردگی بال‌ها ۲۴ تا ۲۹ سانتی‌متر است. پیپتی درشت جثه است که نسبت به سایر پیپت‌ها خاکستری‌تر به نظر می‌رسد. نر و ماده هم‌شکل و دارای اندک تغییرات […]
نام علمی: Phalacrocorax carbo نام انگلیسی: Great Cormorant وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات باکلان بزرگ: طول بدن ۸۰ الی ۱۰۰ سانتی‌متر و گستردگی بال‌ها ۱۳۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر است. باکلانی بزرگ جثه با گردن کلفت است که منقاری دراز، قوی و در انتها خمیده دارد. نر و ماده هم‌شکل و دارای تغییرات […]
نام علمی: Tringa ochropus نام انگلیسی: Green Sandpiper وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات آبچلیک تک‌زی: آبچلیک تک‌زی، تنها مهاجر زمستان گذر دسته بندی پرندگان تالاب گاوخونی است که طول بدن آن ۲۱ تا ۲۴ سانتی‌متر و گستردگی بال‌ها ۵۷ تا ۶۱ سانتی‌متر است. آبچلیکی کوچک تا متوسط جثه است که شباهت زیادی […]
به نقل از ایمنا: مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفت: از حدود ۴۷ هزار هکتار وسعت تالاب گاوخونی، تنها یک درصد آن رطوبت دارد و لازم است سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، طرح احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی را در دستور کار قرار دهد.
منصور شیشه‌فروش در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا، درباره اینکه منطقه تالاب گاوخونی یکی از ۱۴ کانون داخلی تولید ریزگردها در استان اصفهان است، اظهار کرد: این تالاب با ۴۷ هزار هکتار وسعت اکنون ۹۸ درصد آن خشک است و چنان‌چه به یکی از کانون‌های جدی تولید ریزگرد با اثرات زیست‌محیطی تبدیل شود، تشدید ریزگردها و ذرات گردوغبار تالاب می‌تواند پنج استان قم، تهران، چهارمحال‌وبختیاری، مرکزی و یزد را تحت تأثیر بحران فرسایش بادی قرار دهد.
وی با اشاره به اهمیت و جایگاه تالاب بین‌المللی گاوخونی در اکوسیستم زیست‌بوم فلات مرکزی کشور و حفظ حیات پرندگان، جانداران و گیاهان مختلف، افزود: این تالاب در گذشته سالانه میزبان ۱۵۰ هزار بال انواع پرنده بوده است، اما براساس آخرین سرشماری سالانه کمتر از ۷۰۰ پرنده مهاجر در این تالاب مشاهده می‌شود.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با بیان اینکه اجرای طرح احیای تالاب گاوخونی اجتناب‌ناپذیر است، تصریح کرد: حفاظت تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی، حفظ فرصت‌های ارزشمند گردشگری، حمایت از ارزش‌های تاریخی و فرهنگی، تغییرات و تعدیل آب و هوای منطقه، کنترل سیلاب، پالایش آلاینده‌ها و تصفیه پساب از کارکردهای ارزشمند تالاب گاوخونی است که با احیای این تالاب بین‌المللی ضمن محافظت از منابع آب و خاک، مخاطرات زیست‌محیطی و بیابان‌زایی در سطح استان اصفهان نیز کاهش پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه تالاب گاوخونی به کانون بحرانی فرسایش بادی در مرکز کشور تبدیل شده است، گفت: لازم است سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور مطابق طرح اکوسیستم‌های تالابی و در جهت اجرای قانون حفاظت از تالاب‌ها و رودخانه‌های در معرض خطر با همکاری وزارت نیرو نسبت به احیای تالاب گاوخونی و حقابه آن اقدام کند.
شیشه‌فروش، درباره اینکه از حدود ۴۷ هزار هکتار وسعت تالاب گاوخونی تنها یک درصد آن رطوبت دارد، اظهار کرد: خشک شدن تالاب تبعات زیستی بسیاری همچون خیزش گردوغبار، کاهش حجم سفره‌های آب زیرزمینی و تشدید بیماری پوستی سالک در منطقه را به‌همراه خواهد داشت.
وی با اشاره به کنوانسیون بین‌المللی رامسر، تصریح کرد: این کنوانسیون برای حمایت از زیستگاه‌های پرندگان مهاجر آبی در تالابهای مهم دنیا تشکیل شده و یکی از تالابهای مورد تاکید آن، تالاب گاوخونی اصفهان است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، درخصوص اینکه چرا تاکنون اقدامی برای احیای تالاب گاوخونی نشده است، گفت: طی سال‌های اخیر چندین مرتبه از سازمان محیط‌زیست کشور درخواست کردیم به منظور احیای این تالاب اقدامات لازم را اجرایی کنند، همچنین موضوع آن در دستور کار، کارگروه سازگاری با کم‌آبی با پیگیری‌های آب‌منطقه‌ای استان قرار گرفته است.
وی با اشاره به خشکی ۹۸ درصدی تالاب گاوخونی با وجود بارش‌های موسمی، اظهار کرد: در مدت بارش‌ها سعی شد سیلاب‌های محلی در کوه سیاه، شرق تالاب و شهرستان خوروبیابانک و ورزنه برای اندکی افزایش رطوبت و کاهش ریزگردها و گردوخاک به سمت تالاب گاوخونی هدایت شوند اما با تشنگی طولانی مدت تالاب تنها دو تا سه درصد آن سیراب شد و تمام سیلاب‌ها هم به خورد زمین فرو رفته است.
شیشه‌فروش در رابطه با اینکه ۳۲ درصد مساحت استان اصفهان به علت اقلیم خشک و نیمه خشک و شرایط کم بارش جزو مناطق کویری و بیابانی است، تاکید کرد: اجرای قانون حفاظت از تالاب‌ها و رودخانه‌های در معرض خطر و طرح حفاظت از اکوسیستم‌های تالابی توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست با تعیین اعتبارات واضح و تخصیص آن‌ها و نیز همکاری وزارت نیرو برای احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی در شرق اصفهان ضروری است.
از دو دهه‌ی پیش، تقویت ارتباطات، گسترش دانش و آگاهی رسانی درباره‌ی زیست‌بوم‌های تالابی مورد توجه کشورهای متعاهد «کنوانسیون رامسر» قرار گرفت و در همایش‌های سال‌های ۱۹۹۹و سپس ۲۰۰۲ قطعنامه‌هایی به تصویب رسید و به تدریج به اجرا گذاشته شد و در سال‌های آتی دستاوردهای آن نیز مورد مطالعه قرار گرفت. چندی بعد در ۲۰۰۸، در دهمین همایش کشورهای متعاهد (COP 10) قطعنامه‌یX.8 صادر شد که بر مبنای آن روند اجرای برنامه ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی‌افزایی (CEPA) شتاب گرفت و کشورها و سازمان‌های بیشتری در اجرای آن برنامه اهتمام ورزیدند. این برنامه، بار دیگر در سال ۲۰۱۵ و در دوازدهمین کنفرانس کشورهای متعاهد کنوانسیون (۱۲COP ) مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در پایان این کنفرانس، قطعنامه‌ی XII.9 به تصویب رسید که جایگزین قطعنامه‌‌های مصوب پیشین گردید. برنامه‌ی فعلی چهارمین برنامه CEPAکنوانسیون است و برای یک دوره نه ساله اجرا خواهد شد.
در این قطعنامه که بازه‌ی زمانی آن تا ۲۰۲۴ به درازا می‌کشد بار دیگر به کشورهای متعاهد کنوانسیون توصیه می‌شود که تدوین، اجرا و نظارت بر برنامه ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی‌افزایی (CEPA) را جدی بگیرند. بنا بر همین قطعنامه، هدف کلی آن چنین اعلام شد:
مردم برای محافظت و بهره‌برداری خردمندانه از تالاب‌ها دست به کار می‌شوند
و چشم‌انداز برنامه CEPAکنوانسیون رامسر همان چشم‌انداز برنامه راهبردی است:
تالاب‌ها حفاظت می‌شوند، مورد بهره‌برداری خردمندانه قرار می‌گیرند، احیا می‌شوند و منافع آن‌ها از سوی همگان به رسمیت شناخته و ارج نهاده می شود.
صورت کلی این برنامه در برگیرنده‌ی ۹ هدف اصلی و ۴۳ هدف عملیاتی است. اجرای این برنامه به عهده‌ی کشورهای متعاهد، کارشناسان رابط برنامه‌ی CEPA در هر کشور، کمیته‌های ملی تالابهای عضو کنوانسیون، شماری از نهادهای وابسته به کنوانسیون در سطح ملی و بین‌المللی و دبیرخانه‌ی «کنوانسیون رامسر» است. آشکار است که ساز و کارها و ساختارهای هر کشور متعاهد برای یاری رساندن به اجرای این برنامه در فاصله‌ی زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ بسته به موقعیت متفاوت خواهد بود ولی برای دستیابی به نتیجه‌های مشترک توصیه‌ها و پیشنهادهایی عرضه شده است. همان طور که از مفاد این برنامه بر می‌آید، استفاده از آن نیازمند اتخاذ رویکردی نظام‌مند است که منافع بهره‌برداران و ذینفعان زیست‌بوم‌های تالابی را به خوبی منعکس کند. طبیعتاً این رویکرد می‌بایست هم‌راستا با بافت محلی، فرهنگی و سنتی هر منطقه طراحی و به کار گرفته شوند. در عین حال، این نکته نیز حائز اهمیت است که تجربه‌های بین المللی موجود نیز می‌تواند به تصمیم گیران و برنامه‌ریزان هر کشور در تهیه و تدوین برنامه در هر منطقه کمک شایان کند. «کنوانسیون رامسر» به دلیل اهمیت بسیاری که برای آموزش و آ‌گاه‌سازی قایل است، بخش ویژه‌ای را در دبیرخانه‌ی اصلی خود به پشتیبانی از تدوین برنامه ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی‌افزایی (CEPA) و انتقال تجربه‌های کشورهای متعاهد به یکدیگر اختصاص داده است، بدین ترتیب که برنامه‌های تدوین شده را پس از تصویب، از راه به اشتراک‌گذاری در پایگاه اطلاع‌رسانی خود، در اختیار کشورهای متعاهد قرار می‌دهد. همچنین برای آشنایی با روش‌های گوناگون برای پیشبرد این برنامه شماری از آن‌ها را ثبت و به همان ترتیب در اختیار گذاشته است.
ویژگی‌های اصلی برنامه سیپا ناظر بر موارد زیر است:
ارتقای کارکردها و خدمات اکوسیستم و حمایت از کشورهای متعاهد از طریق ارائه رهنمودهای ارزشمند به منظور مدیریت خردمندانه تالاب‌ها، برای کنوانسیون رامسر بسیار اهمیت دارند. این کنوانسیون، ارتباطات، ظرفیت‌سازی، آموزش، مشارکت و آگاهی را به عنوان ابزارهای مهم برای حمایت از تحقق برنامه راهبردی مورد توجه قرار می‌دهد. کنوانسیون رامسر به کارگیری ارتباطات، ظرفیت‌سازی، آموزش، مشارکت و آگاهی در همه مناطق و در همه سطوح را توصیه می کند.
در حال حاضر، یکی از بهترین اقدامات بین المللی در زمینه حفاظت از تالاب و حفاظت از محیط زیست، اعطای اولویت اصلی به CEPA است. این اقدام یکی از راه‌های مهم برای بهره‌برداری کامل از کارکردهای اجتماعی تالاب، یک استراتژی بلند مدت برای اجرای حفاظت از محیط زیست، و همچنین یک رویکرد اساسی برای تغییر رویه از حفاظت منفعل به حفاظت فعال و استفاده از مداخلات فعالانه در زمینه آ‌گاهی‌رسانی با هدف کاهش فشار بر شرایط زیست‌محیطی در آینده است. از همه مهم‌تر، تلاش‌های تبلیغاتی و آموزشی در زمینه حفاظت از تالاب در مقیاس‌های سیاسی و قانونی باید مورد تاکید قرار گرفته و برجسته شوند، مسئولیت‌ها و تعهدات سطوح مختلف دولت‌ها، بخش‌ها و عموم مردم در تبلیغات و آموزش مرتبط با تالاب مشخص شود و آگاهی عمومی در مورد بهره برداری خردمندانه از تالاب‌ها تعریف شود و در عین حال تلاش‌ها برای حفاظت از تالاب در اولویت قرار گیرد.
اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان طی سال‌های اخیر و با شروع اقدامات برنامه CEPA در کشور؛ برنامه‌های مختلفی را پیرامون تالاب بین المللی گاوخونی برنامه ریزی و اجرا کرده است. سایت تنوع زیستی تالاب بین المللی گاوخونی نیز در مسیر رسیدن به اهداف CEPA و با هدف گسترش دانش و آگاهی رسانی در مورد این تالاب بین المللی راه اندازی شده است.
منبع: کتاب مفاهیم، چارچوب و راهبردهای برنامه ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی افزایی (سیپا) (برگرفته از اسناد کنوانسیون رامسر و تجربه موردی کشور چین)/ تدوین و گردآوری [و ترجمه] جمعی از مولفین طرح حفاظت از تالابهای ایران؛ [به سفارش] سازمان حفاظت محیط زیست … [ و دیگران.)
نام علمی: Malpolon insignitus نام انگلیسی: Eastern Montpellier Snake وضعیت حفاظتی: ارزیابی نشده Not evaluated (NE) مشخصات یله مار: یله مار دارای سطح پشتی سر در گونه بالغ و نر زیتونی روشن یا زیتونی خاکستری، قهوه‌ای یا قهوه‌ای تیره یا به طور کامل سیاه و سطح شکم روشن و گاه متمایل به زرد است. در […]
نام علمی: Hemorrhois ravergieri نام انگلیسی: Spotted Whip Snake وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی Least concern (LC) مشخصات مارپلنگی: سطح پشتی بدن مارپلنگی قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای خاکستری است. تعدادی لکه قهوه‌ای تیره روی سرش به چشم می‌خورد. دو نوار تیره یکی به شکل اریب از پشت چشم تا گوشه دهان و دیگری از زیر چشم […]
نام علمی: Testudo graeca نام انگلیسی: Mediterranean Spur-thighed Tortoise وضعیت حفاظتی: آسیب پذیر Vulnerable (VU) مشخصات لاک‌پشت مهمیز دار: لاک‌پشت مهمیز دار گونه‌ای لاک‌پشت خشکی زی است. این لاک‌پشت دارای لاک سخت و محکم، گنبدی‌شکل و پوشیده از صفحات شاخی بزرگ است. دایره‌های متحدالمرکزی روی کاسه پشتی وجود دارد که نشان‌گر رشد نسبی جانور است […]
